«Azərbaycan ürəkləri açır»: Liqa Sıçeva, Latviya Ticarət və Sənaye Palatasının Azərbaycandakı nümayəndəsi

Beynəlxalq münasibətlərin sadəcə bir vasitə deyil, həm də zərurətə çevrildiyi bir dünyada ölkələri, mədəniyyətləri və mənaları birləşdirə bilən insanlar xüsusilə dəyərlidirlər. Liqa Sıçeva dialoqu real layihələrə, əməkdaşlığı isə davamlı nəticələrə çevirənlərdən biridir.

On ildən artıqdır ki, onun peşəkar karyerası Azərbaycanla bağlıdır, bu ölkəni o, sadəcə tərəfdaş deyil, həm də daxili dünyasının bir hissəsi hesab edir. Bu müsahibədə turizmin inkişafı, biznes mühiti, startaplar və diplomatiyanın bu gün siyasətdən daha da kənara çıxmasının səbəblərini müzakirə etdik.

— Liqa xanım, Azərbaycana xoş gəlmisiniz! Zəhmət olmasa, özünüz haqqında bir az məlumat verin.

— Salam! Mənim adım Liqa Sıçevadır və on ildən çoxdur ki, ürəyim Azərbaycanla bağlıdır. Elə olur ki, peşəkar həyatım ölkələrimiz, Latviya və Azərbaycan arasında əməkdaşlığın inkişafı, eləcə də digər ölkələrin bu dialoqa cəlb olunması ilə bağlı olub. Mən tez-tez deyirəm ki, ürəyim dörd hissədən ibarətdir: Latviya, Azərbaycan, Estoniya və Finlandiya.

Eyni zamanda, mən, ilk növbədə, ailəcanlı insan olaraq qalıram: iki oğlum və işimi, səyahətlərimi başa düşən həyat yoldaşım var.

Amma daha geniş mənada, mən sülh adamıyam. İnanıram ki, insanı milliyyət deyil, onun daxili dəyərləri müəyyən edir. Əgər insanda xeyirxahlıq varsa, o, dünyanı daha yaxşı bir yerə çevirə bilər. Bu, mənim fəlsəfəmdir.

— Siz Latviya Ticarət və Sənaye Palatasının Azərbaycandakı rəsmi nümayəndəsisiniz və bu, peşəkar karyeranızda mühüm mərhələdir. Bu səyahət necə başladı?

— Çox erkən. İlk dəfə «Latviyalılar Avropaya Gedir» beynəlxalq layihəsində iştirak edəndə təxminən on yaşım var idi. O vaxtlar doğma şəhərim Smiltene haqqında danışanda çox ilhamlandım. O andan etibarən beynəlxalq mühit həyatımın bir hissəsinə çevrildi.

Daha sonra diplomat olmağı və siyasi elmlər üzrə təhsil almağı xəyal etdim, amma tez bir zamanda praktikaya keçmək istədiyim üçün biznes idarəçiliyini seçdim. Nəhayət, 14 ildən çoxdur ki, beynəlxalq layihələr üzərində çalışdığım Latviya Ticarət və Sənaye Palatasına qoşuldum. Coğrafiyam tədricən genişləndi: Baltikyanı ölkələrdən Mərakeşə, Çinə və Avropaya qədər. Məhz burada beynəlxalq layihələr üzərində işləməyin həm də diplomatiya olduğunu anladım. Yalnız biznesi deyil, həm də tarixi, siyasəti və mədəniyyəti də başa düşməlisiniz. Bu, tamamilə fərqli düşüncə tərzini inkişaf etdirir.

Bu gün işlərim dörd əsas sahə ətrafında qurulub və bunların hamısı beynəlxalq əməkdaşlıqla bağlıdır. Mən Latviya Ticarət və Sənaye Palatasının Azərbaycandakı rəsmi nümayəndəsi, Powerhouse Latvia şirkətinin beynəlxalq əməkdaşlıq üzrə tərəfdaşı və direktoruyam və istehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi layihəsini idarə etdiyim Avropa ticarət və sənaye palataları assosiasiyası olan Eurochambers ilə əməkdaşlıq edirəm. Həmçinin Riqa Beynəlxalq Biznes İdarəçiliyi Məktəbində beynəlxalq və maliyyə layihələrinin idarə olunması üzrə kurslar keçərək dərs deyirəm. Tələbələrim arasında Azərbaycandan olan nümayəndələr də var.

— Ticarət və Sənaye Palatasının fəaliyyəti haqqında bizə daha çox danışardınız, zəhmət olmasa.

— Ticarət və Sənaye Palatasının fəaliyyətinə gəldikdə, onun Azərbaycandakı fəaliyyəti on ildən çoxdur ki, davam edir. Lakin, son illərdə əməkdaşlıq əsasən konkret layihələr və təşəbbüslər sayəsində keyfiyyətcə yeni səviyyəyə çatıb.

Biz burada əhəmiyyətli potensial görürük: biznesin dəstəklənməsi, ixrac marşrutlarının inkişaf etdirilməsi və ikitərəfli əlaqələrin gücləndirilməsi. Bu, təkcə ixrac və idxala deyil, həm də hər bir ölkənin öz üstünlüklərini nümayiş etdirməyə çalışdığı rəqabət mühiti olan investisiyaya da aiddir.

Mənim rolum həm Latviya, həm də Azərbaycan şirkətlərinə tərəfdaş tapmaqla, güclü işgüzar münasibətlər qurmaqla, B2B görüşləri, ticarət missiyaları təşkil etməklə və beynəlxalq forumlarda iştirak etməklə kömək etməkdir. İşimin eyni dərəcədə vacib bir hissəsi qarşılıqlı maraq yaratmaqdır: biz Latviyanı Azərbaycanda, Azərbaycanı isə Latviyada təbliğ edirik.

Onu da qeyd etmək istərdim ki, biz Azərbaycanlı həmkarlarımızla çox məhsuldar əməkdaşlıq qurmuşuq. Biz təcrübələrimizi bölüşürük, bir-birimizin təşəbbüslərini dəstəkləyirik və bu, gözəçarpan nəticələr verir.

Daha geniş şəkildə desək, Latviyanın keçmiş prezidenti xanım Vayra Vike-Freyberqa ölkələrimiz arasında münasibətlərin inkişafına mühüm töhfə verib. Dünyanın hər yerindən liderləri və mütəxəssisləri bir araya gətirən illik beynəlxalq platforma olan Qlobal Bakı Forumu da əsas rol oynayır.

Bu gün Latviya Azərbaycana strateji tərəfdaş, o cümlədən Mərkəzi Asiya bazarlarına çıxış qapısı kimi baxır. Bu kontekstdə Şimali Avropanı Baltikyanı ölkələr və Qafqaz vasitəsilə Asiya ilə birləşdirə bilən logistika marşrutu olan Orta Dəhlizin inkişafı xüsusilə vacibdir.

Bu, xüsusilə Latviya üçün aktualdır: bizim üç əsas limanımız və beynəlxalq logistika zəncirlərində iştirak üçün əhəmiyyətli potensialımız var.

Ümumilikdə, deyə bilərəm ki, Azərbaycanla bağlı layihələr həmişə işimdə xüsusi yer tutur. Onlar dinamik şəkildə inkişaf edir, gözəçarpan nəticələr verir və eyni dərəcədə vacib olanı, həqiqi maraq və etimad üzərində qurulur. Mənim üçün bu, sadəcə peşəkar fəaliyyət deyil, beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafına töhfə vermək üçün bir fürsətdir.

— Azərbaycan nə zaman həyatınızın bir parçası olub?

— Azərbaycan mənim həyatıma 2016-cı ildə, Bakıdan ticarət missiyası Riqaya gələndə daxil olub. Bu, başlanğıc nöqtəsi idi.

Daha sonra daha genişmiqyaslı təşəbbüslər ortaya çıxdı, daha sonra isə pandemiya mənə yenidən düşünmək üçün vaxt verdi. Bu dövrdə ikinci oğlum dünyaya gəldi. Amma hətta o vaxt belə, Azərbaycanla əlaqəmizi heç vaxt itirmədik. Dünya yenidən açılanda dörd ölkəni — Latviya, Azərbaycan, Estoniya və Finlandiyanı birləşdirən bir layihəyə başladıq. LEF-Network Azerbaijan belə yarandı. Bu, Caspian Energy Club-ı ilə əməkdaşlıqda xüsusi bir layihə idi. Bu layihə sözün əsl mənasında bir nəfəsdə həyata keçdi və karyeramın ən əhəmiyyətli layihələrindən birinə çevrildi.

— Əsas nəticəsi nə idi?

— İnsanlar və əlaqələr. Bizim konkret göstəricilərimiz var idi: 25-dən çox müqavilə, 10-larla tədbir, ticarət missiyaları. Amma ən əsası Azərbaycana artan maraq oldu. Layihənin əvvəlində şirkətləri cəlb etmək çətin olsa da, sonda onların sayı demək olar ki, üç dəfə artmışdı.

Nəticələrin biri də, lbəttə ki, şəxsi təcrübə. Biz regionlara səyahət etdik, biznesləri, mədəniyyətləri və insanları tanıdıq. Maraqlıdır ki, Baltikyanı ölkələrdən olan insanlar adətən daha təmkinli olurlar. Amma Azərbaycanda biz açılırıq. Burada daha açıq, daha canlı olmaq istəyirsən. Azərbaycan həqiqətən ürəkləri açır.

— Sizin fikrinizcə, uğurlu beynəlxalq əməkdaşlığın sirri nədir?

— Maraq və etibar. Siz sadəcə işgüzar əlaqələr qurmaqla kifayətlənməməli, həm də insanların qarşılıqlı əlaqədə olmaq istədikləri bir mühit yaratmalısınız. Ölkənin imici, mədəni mübadilə və düzgün ünsiyyət böyük rol oynayır. Maraq yarandıqda, hər şey mümkün olur.

— Hazırda startaplar üçün ən perspektivli sahələr hansılardır?

— Startap həmişə problemlə başlayır. Əgər yerli bazarı başa düşürsünüzsə, sənayenin üzləşdiyi real çətinliklərə baxmalı və onları həll etməlisiniz. Bu, istehsal, logistika, kənd təsərrüfatı, xidmətlər ola bilər. Bir sözlə, səmərəsizliyin olduğu hər yerdə. Beynəlxalq səviyyədə genişlənmək ambisiyalarınız varsa, məntiq eynidir: əvvəlcə yerli həll, sonra miqyas.

— Deməli, ideya konkret bir ehtiyacı həll etməlidir?

— Bəli. Əks halda, bu, sadəcə bir ideya olaraq qalır. Mən əl işlərinə, yaradıcılığa və sənətkarlığa çox hörmət edirəm. Məsələn, şamlar, zərgərlik və diqər əl işləri. Onlar gözəldir, mədəniyyətin bir parçasıdır.

Amma startap fərqli bir şey haqqındadır. Bu, problemin sistemli həlli haqqındadır. Məsələn, tekstili yeni materiallara və ya həyatı asanlaşdıran rəqəmsal xidmətlərə təkrar emal etmək. Taksi xidmətləri haqqında düşünün: əvvəllər onlar sadəcə dispetçerə zənglər və xaos idi. Sonra bütün sənayeni dəyişdirən tətbiqlər ortaya çıxdı. Startap məhz belə olmalıdır.

— Gənc sahibkarlara və startap təsisçilərinə hansı məsləhəti verərdiniz?

— Cəsarətli olun. Startap sadəcə bir ideya deyil. Bu, bir problemin həllidir. Əgər bir ideya konkret bir problemi həll etmirsə, o, sadəcə bir ideya qalır. Daha geniş düşünmək, imkanları görmək və sınamaqdan qorxmamaq vacibdir. Startap yaşla deyil, düşüncə tərzi ilə bağlıdır.

— Uğur üçün şəxsi formulunuz varmı?

— Riçard Bransonun «Xəyallarınız sizi qorxutmursa, onlar çox kiçikdir» deyiminə həqiqətən qoşuluram. Böyük düşünməyə çalışıram.

— Liqa xanım, bu gün Azərbaycan haqqında sizi xüsusilə nə təsirləndirir?

— Dinamika. Ölkə çox sürətlə inkişaf edir: infrastruktur yenilənir, yeni layihələr ortaya çıxır, tarixə və ənənələrə hörmət isə qalır. Bu, gələcəklə keçmiş arasında nadir və vacib bir tarazlıqdır.

— Siz tez-tez Azərbaycana səfər edirsiniz. Turizmdə hansı dəyişiklikləri müşahidə etmisiniz?

— Mən Azərbaycana müntəzəm olaraq, əsasən iş üçün səfər edirəm, eyni zamanda ölkəni turist kimi görmək imkanım da oldu. Mən 2019-cu ildə həyat yoldaşımla birlikdə Azərbaycana səfər etdim. Hətta o zaman belə, turizmin inkişafı üçün çox böyük, həqiqətən də böyük potensial gördüm. Azərbaycanın hər şeyi var: unikal təbiəti, zəngin tarixi, müxtəlif iqlimi və qurulmuş infrastrukturu. Amma 2023-cü ildə pandemiyadan sonra qayıdanda, gözəl dəyişikliklər gördüm. Təxminən bir həftə yarım Bakıda qaldım və dostlarım mənə yeni yerlər göstərdilər: Diri Baba, şərab zavodları, yenilənmiş turizm marşrutları. İndi ora həm kafelər, istirahət zonaları və suvenir mağazaları ilə dolu bir turizm zonasına çevrildi. Məsələn, Diri Babada infrastruktur artıq qurulub: dayanacaq, giriş sahəsi, xidmət elementləri və suvenir mağazaları. Bu, çox müsbət bir inkişafdır.

— Sizcə, Azərbaycanı xüsusi turizm məkanına çevirən nədir?

— Azərbaycan təbii müxtəlifliyinə malik bir ölkədir. Doqquz iqlim qurşağı, dağlar, dəniz, çöllər, tarixi bölgələr – Qarabağ, Naxçıvan, Lahıc, Qobustan. Bütün bunları bir ölkədə görmək mümkündür.

Mən hələ hər yeri görməmişəm, amma hər dəfə gördükdə potensialın böyük olduğunu anlayıram. Ən əsası odur ki, dünyada bu gözəllik və potensial maraq oyadır. İnsanlar Azərbaycana səyahət etməyə və burada istirahət etmək istəyirlər. Naftalan kimi unikal məkanlarınız da var – bu, tamamilə başqa bir brenddir.

— Azərbaycan Latviyada turizm məkanı kimi necə təmsil olunur?

— Turizm hazırda dünya miqyasında çətin bir dövrdən keçir: əvvəlcə COVID, sonra geosiyasi böhranlar, yeni münaqişələr. Bütün bunlar sənayeyə təsir göstərir. Latviyada artıq Azərbaycana səfərlər təşkil edən turizm şirkətləri var, lakin bunlar əsasən özəl təşəbbüslərdir. Hələ ki, kütləvi axın yoxdur.

Bunu anlamaq vacibdir: bu gün daha çox insan müstəqil şəkildə səyahət edir. Onlar öz biletlərini özləri sifariş edir, yaşayış yerlərini seçir və marşrutlarını özləri planlaşdırırlar. Buna görə də, təkcə tur operatorları bazarı deyil, həm də fərdi səyahətçilər üçün infrastruktur vacibdir: rahat platformalar, yüksək keyfiyyətli otellər, Airbnb və Booking kimi xidmətlər. Azərbaycanın güclü tərəfləri var — yaxşı otelləri, milli mətbəxi, muzeyləri, teatrları, mədəni festivalları, rahat nəqliyyat xidmətləri və s.

Mən hətta Bakıda keçirilən Formula 1 zamanı işgüzar tur təşkil etməyi xəyal edirəm. Bu, çox güclü bir format ola bilər: həm biznes, həm də mədəniyyət və emosiyalarla dolu bir səyahət.

— Siz tez-tez diplomatiya və ticarət haqqında danışıraq, nəyi nəzərdə tutursunuz?

— Bu, çox dərin bir mövzudur. Sadə dillə ifadə etsək, dövlət, biznes və insanlar vahid bir sistemdir. Biznes iqtisadiyyatı yaradır, iqtisadiyyat vergilər yaradır və vergilər dövləti dəstəkləyir. Diplomatiya isə bu sistemin xarici dünya ilə qarşılıqlı əlaqədə olmasına kömək edir.

Amma daha geniş şəkildə desək, diplomatiya təkcə dövlətlər üçün yox, həm də insanlar üçün lazımdır. Bu gün istənilən lider özü artıq bir diplomatdır. Biz daim müxtəlif mədəniyyətlər, bazarlar və insanlarla qarşılıqlı əlaqədəyik. Dinləmək, anlamaq və danışıqlar aparmaq bacarığı vacibdir.

Eyni zamanda, diplomatiya həm də nüfuz, ünsiyyət və münasibətlər qurmaq bacarığı ilə bağlıdır. Mən həmişə tələbələrimə deyirəm: öz ölkə sərhədlərinizdən kənara çıxanda özünüzü, şirkətinizi və ölkənizi təqdim edirsiniz. Bu, ən təmiz formada diplomatiyadır.

— Və nəhayət, oxucularımıza nə arzulayardınız?

— Bir-birinizi dəstəkləyin, diqqətli olun, xeyirxahlığı qoruyun və yaradıcılığa can atın.

— Liqa xanım, səmimi söhbətə görə təşəkkürümü bildirirəm!

— Çox sağ olun!

Müsahibəni Səidə Musayeva, Fortunamag.az saytının baş redaktoru aparıb.